Jak rozpoznać dobrego psychoterapeutę
Dobrego terapeuty nie poznasz po ładnej stronie internetowej ani po liczbie opinii. Poznasz go po trzech rzeczach: sprawdzalnych kwalifikacjach, uczciwym podejściu do zasad współpracy i tym, czy po kilku spotkaniach czujesz, że możesz z nim naprawdę rozmawiać. Poniżej po kolei, jak to sprawdzić.
1. Zacznij od kwalifikacji, bo te da się sprawdzić
W Polsce nie ma jednego państwowego rejestru psychoterapeutów. Kwalifikacje potwierdzają towarzystwa psychoterapeutyczne, które wydają certyfikaty i publikują listy osób certyfikowanych. Certyfikat oznacza, że ktoś:
- ukończył kilkuletnie szkolenie psychoterapeutyczne w konkretnym nurcie,
- przepracował wymaganą liczbę godzin pod superwizją,
- zdał egzamin przed komisją towarzystwa.
Same studia psychologiczne czy medyczne tego nie zastępują. Psycholog po studiach nie jest automatycznie psychoterapeutą, a psychiatra leczy przede wszystkim farmakologicznie.
Jak sprawdzić: wpisz imię i nazwisko w wyszukiwarce. Zobaczysz, na której liście towarzystwa jest dana osoba, jaki ma status i do kiedy ważny jest certyfikat (jeśli lista to podaje). Każdy wpis prowadzi do listy źródłowej, więc możesz potwierdzić to u źródła.
Brak certyfikatu nie zawsze dyskwalifikuje. Osoby w trakcie szkolenia mogą przyjmować pacjentów, ale powinny pracować pod superwizją i mówić o tym wprost. Problemem nie jest to, że ktoś się szkoli, tylko to, że to ukrywa albo nie potrafi powiedzieć, kto go superwizuje.
2. Zapytaj o superwizję
Superwizja to regularne omawianie swojej pracy z doświadczonym, certyfikowanym superwizorem. Dzięki niej terapeuta widzi własne błędy i ślepe plamki, a Ty masz dodatkowe zabezpieczenie jakości. Dobry terapeuta korzysta z superwizji także po uzyskaniu certyfikatu i nie ma problemu, żeby o tym powiedzieć.
3. Nurt ma znaczenie, ale nie największe
Nurtów jest wiele: poznawczo-behawioralny, psychodynamiczny, psychoanalityczny, systemowy, Gestalt, humanistyczny, integratywny i inne. Przy niektórych trudnościach część podejść ma szczególnie mocne podstawy naukowe, np. terapia poznawczo-behawioralna przy zaburzeniach lękowych czy EMDR przy traumie.
Badania nad skutecznością psychoterapii od lat pokazują jednak, że jednym z najważniejszych czynników jest relacja między pacjentem a terapeutą, tzw. sojusz terapeutyczny. Dlatego lepiej wybrać dobrze wyszkolonego terapeutę, z którym dobrze Ci się rozmawia, niż szukać „idealnego” nurtu na siłę. Jeśli nie wiesz, który nurt wybrać, zapytaj na konsultacji, jak terapeuta pracowałby z Twoim problemem.
4. Pierwsza konsultacja: o co zapytać
Pierwsze spotkania służą temu, żebyście się poznali i ustalili, czy chcecie razem pracować. Masz pełne prawo zadawać pytania:
- W jakim nurcie Pan/Pani pracuje i jak wyglądałaby praca z moim problemem?
- Które towarzystwo wydało certyfikat albo gdzie trwa szkolenie?
- Czy korzysta Pan/Pani z superwizji?
- Jak często będziemy się spotykać i jak długo może potrwać terapia?
- Ile kosztuje sesja i jakie są zasady odwoływania spotkań?
- Jak sprawdzimy, czy terapia mi pomaga?
- Co zrobić, jeśli między sesjami poczuję się bardzo źle?
Zwróć uwagę nie tylko na treść odpowiedzi, ale też na sposób. Dobry terapeuta odpowiada spokojnie i konkretnie, nie obraża się o pytania i nie obiecuje szybkich cudów.
Nie bój się umówić na konsultację u dwóch czy trzech osób. To normalne i żaden profesjonalista nie będzie miał o to pretensji.
5. Sygnały, że coś jest nie tak
Natychmiast zakończ współpracę, jeśli terapeuta:
- proponuje kontakt towarzyski, romantyczny lub seksualny,
- angażuje Cię w sprawy finansowe, prosi o pożyczkę, przyjmuje cenne prezenty,
- opowiada o innych pacjentach w sposób, który pozwala ich rozpoznać,
- naciska, żebyś nie kończył(a) terapii, albo straszy, co się stanie, jeśli odejdziesz.
Warto natomiast porozmawiać otwarcie, gdy:
- po kilku spotkaniach dalej czujesz się oceniany(-a) albo niezrozumiany(-a),
- terapeuta często się spóźnia, odwołuje sesje lub jest rozkojarzony,
- nie reaguje, kiedy mówisz, że coś Ci nie odpowiada.
Rozmowa o tym, co nie działa, jest częścią terapii. To, jak terapeuta przyjmuje krytykę, wiele o nim mówi. Jeśli doszło do naruszenia zasad etyki, możesz je zgłosić do towarzystwa, które wydało certyfikat.
6. Daj sobie czas na ocenę
Po pierwszej wizycie rzadko wiadomo, czy terapia zadziała. Po kilku spotkaniach zadaj sobie pytania: czy czuję się tu bezpiecznie? Czy mogę powiedzieć, co naprawdę myślę? Czy rozumiem, nad czym pracujemy? Jeśli odpowiedzi są na „nie”, powiedz o tym terapeucie. Jeśli nic się nie zmieni, możesz poszukać kogoś innego. Zmiana terapeuty to nie porażka.
Krótka lista kontrolna
- Sprawdź nazwisko w rejestrze i na liście źródłowej towarzystwa.
- Zapytaj o nurt, superwizję, koszty i zasady współpracy.
- Umów konsultacje u więcej niż jednej osoby, jeśli masz wątpliwości.
- Po kilku spotkaniach oceń, czy czujesz się bezpiecznie i rozumiesz cel pracy.
- Reaguj na czerwone flagi, nie tłumacz ich sobie.